Hiểm họa từ hội chứng Pica: Câu chuyện về chiếc thìa và bàn chải trong dạ dày người bệnh tự kỷ

02/07/2026 08:51

Trong quá trình công tác tại Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hóa và Bệnh lý sàn chậu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, tôi đã gặp không ít ca cấp cứu dị vật đường tiêu hóa. Nhưng ca phẫu thuật cho một bệnh nhân nam, 28 tuổi mắc chứng tự kỷ mới đây đã để lại cho tôi nhiều trăn trở. Đằng sau 2 chiếc bàn chải và 1 chiếc thìa inox được lấy ra từ dạ dày là một hội chứng mà nhiều gia đình có con em tự kỷ còn chưa thực sự thấu hiểu: Hội chứng Pica.

“Bữa ăn” không tưởng và cuộc giải cứu trên bàn mổ

 

Người bệnh nam (28 tuổi, Hà Nội) mắc chứng tự kỷ từ nhỏ, nhập viện trong tình trạng đau bụng âm ỉ. Việc tiếp xúc vời người bệnh tương đối khó khăn, qua khai thác người nhà được biết: người bệnh đã nuốt 1 chiếc bàn chải, khi nhập viện, ê-kíp cấp cứu đã nhanh chóng chỉ định chụp film nhằm xác định vị trí dị vật ở đâu. Tuy nhiên hình ảnh X-quang khiến cả ekip ngỡ ngàng khi thấy không chỉ có 1 chiếc bàn chải mà có  nhiều dị vật khác trong dạ dày, trong đó có 1 vật chuôi nhọn. Qua chia sẻ từ người nhà người bệnh, người bệnh không chỉ nuốt dị vật một lần nhưng trước đây gia đình phát hiện kịp thời, đã lấy lại được.

 

 

Với kích thước lớn và số lượng dị vật nhiều,bên cạnh đó bệnh nhân cũng không nhớ rõ đã nuốt những gì do vậy việc nội soi lấy dị vật là cực kỳ nguy hiểm vì dễ gây rách thực quản. Chúng tôi buộc phải tiến hành phẫu thuật mở dạ dày để “giải cứu” đường tiêu hóa cho bệnh nhân. Khi mở dạ dày người bệnh, chúng tôi đã lấy ra không chỉ 1 chiếc bàn chải mà bệnh nhân mới nuốt, mà còn có 1 chiếc bàn chải cũ, dài, chuôi nhọn và 1 chiếc thìa inox.

 

 

Nhưng câu hỏi lớn hơn là: Tại sao một người trưởng thành lại có thể nuốt những vật dụng đó? Câu trả lời nằm ở Pica – một rối loạn ăn uống khiến người bệnh thèm khát những thứ không phải là thực phẩm.

 

Tại sao người tự kỷ lại mắc hội chứng Pica?

 

Thuật ngữ Pica xuất phát từ tên gọi con chim ác là (1 loài quạ khoang), đây là một loài chim có thói quen ăn tạp (từ côn trùng, ngũ cốc, trái cây, trứng, gà con, động vật gặm nhấm…). Bệnh được nhắc tới từ thế kỷ 14, đến thế kỷ 18 được mô tả đầy đủ hơn và được đặt tên chính thức: hội chứng Pica.

 

Ở người tự kỷ (ASD), Pica không phải là sự nghịch ngợm. Nó xuất phát từ những nguyên nhân sâu xa hơn:

 

– Rối loạn xử lý cảm giác: Nhiều người tự kỷ tìm kiếm sự kích thích mãnh liệt ở vùng miệng. Cảm giác cứng của inox hay độ nhám của bàn chải mang lại cho họ sự “thỏa mãn” về cảm giác mà thực phẩm thông thường không có.

 

– Sự thiếu hụt vi chất: Cơ thể thiếu sắt hoặc kẽm đôi khi kích thích não bộ tạo ra những cơn thèm ăn vật lạ (như đất, đá, kim loại).

 

– Cơ chế tự xoa dịu: Khi gặp căng thẳng hoặc thay đổi môi trường, hành vi nhai nuốt dị vật giúp họ giảm bớt lo âu.

 

Những “sát thủ thầm lặng” trong nhà

 

Mối nguy lớn nhất là người tự kỷ thường có ngưỡng chịu đau rất cao hoặc khó khăn trong việc diễn đạt. Họ có thể đã nuốt dị vật từ nhiều ngày trước mà không hề kêu đau, cho đến khi xuất hiện biến chứng:

 

– Thủng tạng rỗng: Gây viêm phúc mạc, nhiễm trùng nặng.

 

– Tắc ruột: Dị vật kẹt tại các đoạn hẹp của ruột non.

 

– Ngộ độc: Nếu đó là pin điện tử hoặc đồ chơi có chứa chì.

 

Để “kịch bản cũ” không lặp lại: Lời khuyên cho người chăm sóc

 

Qua trường hợp lâm sàng này, tôi mong muốn các gia đình có người thân mắc tự kỷ cần lưu ý những nguyên tắc “vàng” sau:

 

– Rà soát môi trường sống:

 

– Sử dụng bàn chải đánh răng loại silicon mềm hoặc loại có tay cầm to, ngắn, khó nuốt.

 

– Trong bữa ăn, ưu tiên dùng thìa nhựa dẻo loại tốt (khó bẻ gãy) và tuyệt đối thu dọn ngay sau khi sử dụng.

 

– Cất kỹ các vật nhỏ như pin, đồng xu, kim khâu trong tủ có khóa.

 

– Cung cấp phương án thay thế: Nếu người bệnh có nhu cầu nhai, hãy trang bị các loại “đồ chơi nhai” (chewelry) bằng silicon y tế chuyên dụng. Đây là cách an toàn để họ thỏa mãn cảm giác mà không gây hại.

 

– Kiểm tra sức khỏe định kỳ: Đừng quên xét nghiệm vi chất để bổ sung kịp thời nếu bệnh nhân thiếu sắt hoặc kẽm.

 

– Lắng nghe những dấu hiệu không lời: Nếu thấy người bệnh bỗng dưng bỏ ăn, nôn, bụng chướng hoặc có hành vi kích động bất thường, hãy đưa đi chụp X-quang kiểm tra ngay lập tức.

 

Phẫu thuật lấy dị vật chỉ giải quyết được phần ngọn. Phần gốc rễ nằm ở sự thấu hiểu và giám sát kiên trì của gia đình. Hy vọng câu chuyện này sẽ giúp các bậc phụ huynh cảnh giác hơn, để những chiếc bàn chải hay thìa inox chỉ nằm đúng vị trí của chúng, thay vì trong dạ dày của con em mình.

 

BSCKII Lê Nhật Huy

Phó Giám đốc Trung tâm Phẫu thuật Tiêu hoá và Bệnh lý sàn chậu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức